Garee xiqqaa

Harka keessan ol qabattan. Gaarii.

Guyyoota afurtamaan kana keessa bakka tokkotti gaaffiin sun isin argate: kan itti aanu geggeessuuf eenyutu qophaa’e? Irbaataaf nama affeeruu yoo dandeessan, garee hoogganuu ni dandeessu. Nama sadii hanga kudha lamaa. Torbanitti sa’aatii tokko. Torban saddeet. Kitaabni barsiisa. Hafuurri Qulqulluun boca. Hojiin keessan walga’ii sana kunuunsuu dha, wanti isin barbaachisu hundis asuma jira, tola.

Yeroo galmeessitan kan isiniif banamu: qajeelfama mijeessaa, yaadannoo hoogganaa torban torbaniin, Dubbii Torbanii, fi waan biraa kan nama mataa maaddii irra taa’uuf ijaarre hunda.

Namoota maaddii tokkotti walitti qabaa.

Kana ni dandeessu. Digirii seminaarii, dandeettii barsiisuu yookaan maqaa ulfinaa isin hin barbaachisu. Irbaataaf nama affeeruu yoo dandeessan, garee hoogganuu ni dandeessu. Gaaffii gaafattanii deebii isaa dhaggeeffachuu yoo dandeessan, waan kun barbaadu hunda qabdu.

Utuu hin eegalin dura.

Namoota maaddii tokkotti walitti qabuuf “eeyyee” jettan. Kanuma qofti waan beektan caalaa barbaachisaa dha. Namoonni harkisa kana itti dhagahu baay’een Jimaata dura of amansiisanii ni dhiisu. Isin garuu hin dhiisne.

Waa’ee waan itti seentanii dhugaa isinitti haa himu. Isin barsiisaa miti. Isin nama deebii hunda qabu miti. Isin keessummeessaa dha. Walga’ii dhugaa godhaa. Sa’aatii kabajaa. Sagaleen hundi akka dhagahamu mirkaneessaa. Kitaabni barsiisa. Hafuurri Qulqulluun boca. Isin kunuunsitu.

Waggaa shantama magaalota jaha keessatti hojii kana hojjechuun waan tokko mirkanaa’aa na barsiiseera: ani ammallee barachaan jira, namni isin waliin keessa deemu hundis akkasuma, manneen ardii nuti ga’uu dandeenyu hunda irra jiran keessatti.

Isin kophaa hin deemtan. Maaddiin keessanis kophaa hin deemu. Kottaa haa eegallu.

Dabalata kitaabichaa buufadhaa (PDF)

Gareen maal akka ta’e.

Nama sadii hanga kudha lamaa. Torbanitti sa’aatii tokko. Torban saddeet. Sirni guutuun kanuma.

Torban keessa namni hundi dubbisa gabaabaa shan kophaa isaa dubbisa. Achii walitti dhuftu: mana keessa, dirree duuba manaa, golee mana bunaa tokkoo; gaaffilee torban sanaa waliin keessa deemtu. Gareewwan hanga nama kudha lamaatti ni ga’u, garuu akka muuxannoon waggaa shantamaa gareewwan ijaaruu keessatti argame agarsiisutti, bocamuun baay’ee gad fagoon nama sadii hanga shanii keessatti ta’a: namni hundi ni dubbata, namni hundi ni dhagahama, namni tokkollee dhokachuu hin danda’u.

Maaliif akka hojjetu.

Kitaabni barsiisa. Hafuurri Qulqulluun boca. Isin walga’ii kunuunsitu.

Hoogganaan Garee barsiisaa miti. Haasawaan akka itti fufu gootu, sagaleen hundi akka dhagahamu mirkaneessitu, sa’aatii eegdu. Kanuma. Hoogganaan baay’ee balaafamaan kan deebii hunda qaba jedhee yaadu dha; kanaafuu akka isin itti hin malle yoo isinitti dhagahame, gaarii. Xiyyeeffannoo kennaa jirtu.

Akkamitti eegaluu.

• Nama sadiin eegalaa. Namoota kudha lamaa fi karoora qindaa’e miti; namoonni sadii kan dhugaan deemuuf fedhii qaban eegaluuf ni ga’u.
• Namoota yeroo dubbisaa turtan fuulli isaanii yaada keessanitti dhufe affeeraa. Hiriyyaa hin tasgabboofne. Hojjetaa gaaffii dhugaa gaafatu. Ollaa amantii callisaa garuu cimaa qabu. Namoota hafuuraan nama dinqisiisan hin barbaaddan, namoota hafuuraan beela’an barbaaddu.
• Affeerraa salphaa godhaa:
• Utuu hin eegalin tartiiba sana murteessaa: guyyaa tokko kan hin jijjiiramne, bakka xiqqaa, fi daqiiqaa jaatama kan hin darbine. Namoonni sa’aatii tokko booda ba’uu akka danda’an beekan jalqabumaa ni dhufu.
• Baay’ee itti hin yaadinaa. Diinni torban sadii tarree namootaa guutuu ijaaruuf akka dabarsitanii gonkumaa hin eegalle baay’ee jaallata. Torban kana nama sadii affeeraa. Lama “eeyyee” yoo jedhan, garee qabdu.

“Kitaaba Walking Together jedhamu tokko dubbisaan jira, karaa ani hin eegneen na tuqaa jira. Hiriyyoota garee xiqqaa waliin akka deemamuuf qophaa’e, anis si waliin keessa deemuu baay’ee nan barbaada. Torbanitti dubbisa guyyaa gabaabaa shan, achii torbanitti al tokko sa’aatii tokko waliin. Na waliin yaaluuf fedhii qabdaa?”

Affeerraa garagalchi

Gaaffilee dhugaa.

Namni tokko walga’ii yoo ofitti qabate hoo?

Namni tokko ni godha. Itti qophaa’aa. Walga’ii jalqabaa dura, warra jiran hundatti himaa: garee kana keessatti sagaleen hundi ni dhagahama, kana jechuun akka warri kaan illee deebisuu danda’aniif deebii keenya gabaabsina. Utuu itti hin barbaachisin dura seera sana ibsaa. Ta’us namni dubbii ofitti qabu yoo mul’ate, tarkaanfiin salphaa dha: “Galatoomaa. Kottaa nama hanga ammaatti hin dubbatin tokko haa dhageenyu.” Ho’aan jedhaa, yeroo baay’ee jedhaa. Namoonni baay’een yeroo jalqabaa ni hubatu. Yeroo lammaffaatti immoo, namoota muraasa malee, hundi ni hubatu.

Namoota lama qofatu yoo dhufe hoo?

Yoos garee qabdu. Yesuus lama yookaan sadii jedhe, dhugumaanis jedhe. Haasawawwan waggaa shantamaa koo keessaa kanneen baay’ee gad fagoo ta’an tokko tokko, erga bubbeen cabbii cimaan namoota kaan hunda dhorkee booda, mana bunaa tokko keessatti nama lama waliin ta’an. Baay’ina namootaatiif dhiifama hin gaafatinaa. Hin dabarsinaa. Torban sana akkuma namni jaha utuu dhufee deemtan ture deemaa. Walga’iin akkuma jirutti jira.

Mana keessatti walga’uu qabnaa?

Lakki. Kutaa karoorri dhuunfaa, kan keessan yookaan kan nama biraa, keessa hin jirre, kan balbalni isaa cufamu isin barbaachisa. Dirree duuba manaa, golee mana nyaataa callisaa tokkoo, kutaa walga’ii sa’aatii hojii booda, mana kitaabaa waldaa kiristaanaa kan liqeeffatame. Wanti barbaachisu, sa’aatii sanaaf kutaan sun kan haasawaa ta’uu isaa ti. Manneen nyaataa sagaleen itti baay’atu irraa fagaadhaa. Iddoo namni hin beekne waan laafaa ta’e dhagahuu danda’u irraa fagaadhaa.

Torbanitti qophiin hammam barbaachisa?

Waan yaaddan caalaa xiqqaa dha. Walga’ii dura dubbisa guyyaa shanan torban sanaa dubbisaa; hoggantoonni baay’een kana Dilbata waaree booda yookaan Wiixata ganama godhu. Gaaffilee dhuma torban sanaa irratti jiran keessaa lama yookaan sadii kan baay’ee isin tuqan filadhaa. Qophiin keessan kanuma. Kitaabota hiikaa qo’achuuf fedhii isin qabu of irraa dhiibaa. Kitaabni barsiisa; isin barsiisuun isin hin barbaachisu.

Ani torban tokko yoon hafe hoo?

Gara guyyaa biraatti dabarsaa. Hin dhiisinaa. Torban saddeet tartiiba bocamuu ti, tartiiba mijaa’ina miti. Jireenyi torban tokko isin irraa yoo fudhate, sagantaa torban tokkoon dheeressaa, torban tokkoon boodas xumuraa. Torban tokko dhiisuun deemsa sana ni cabsa. Guyyaa haaraa qabadhaa, itti fufaa deemaa.

Garee keessan galmeessaa. Meeshaalee argadhaa.

Eenyu akka taatanii fi maaddiin keessan eessa akka jiru nutti himaa. Meeshaalee Hoogganaa Garee, qajeelfama walga’ii torbanii, ajandaa walga’ii jalqabaa fi dubbii ergamaa isiniif ergina, isin waliinis ni turra: jajjabina hoggantootaaf barreeffame, fi affeerraa yeroo yeroodhaan bilbila irratti na waliin fi Hooggantoota Garee biroo waliin waan hojjechaa jiru akka qooddaniif. Gareen keessan kaartaa irra ni ba’a, lakkoofsa keessas ni seena.

Maqaa Imeelii Magaalaa Biyya Biyya filadhaa Ameerikaa ────────── AfgaanistaanAfrikaa KibbaaAlbaaniyaaAljeeriyaaAndooraaAngoolaaAntiiguyaa fi BarbuudaaArjentiinaaArmeeniyaaArubaaAwustiraaliyaaAwustiriyaaAyeerlaandAyeslaandAzerbaajiyaanBaahireenBaarbeedoosBahaamasBanglaadishBeelaarusBeeljiyeemBeeniiBeermudaaBeliizBihuutanBiraazilBiruniyeeBoliiviyaaBosiiniyaa fi HerzoogovinaaBotosowaanaaBulgaariyaaBurkiinaa FaasooBurundiiDeenmaarkDominiikaaDominikaa RippaabilikEkuwaadorEl SalvaadoorErtiraaFaransaayFaransaay GuyiinaaFiijiiFiinlaandFilippiinsGaaboonGaambiyaaGaanaaGiiniiGiinii-BisaawooGiriikGiriinlaandGirinaadaGowadelowapeGuwaatimaalaaGuwamaGuyaanaaHaayitiiHangaariiHindiiHondurusHoong KoongIkkuwaatooriyaal GiiniiIndooneeshiyaaIraanIraaqIsloovaakiyaaIslooveeniyaaIspeenIsraa’eelIstooniyaaIswaatiniiItoophiyaaJaappaanJamaayikaaJarmaniiJibuutiiJoordaanJoorjiyaaKaameruunKamboodiyaaKanaadaaKazakistaanKeeniyaaKeeppi VaardeeKiribaatiiKirooshiyaaKiyirigiyizistanKolombiyaaKomoroosKoongoo - BiraazaavilKoongoo - KinshaasaaKooriyaa KaabaKooriyaa KibbaaKootdivo’aarKosoovooKostaa RikaaKurakowaaKuubaaKuwaatarKuweetLaa’oosLaayibeeriyaaLativiyaaLeseettooLibaanoonLiibiyaaLichistensteyinLuksembargLutaaniyaaMaalaawwiiMaaldiivsMaaliiMaaltaaMaayikirooneeshiyaaMaayinaamar (Burma)MadagaaskaarMaka’ooMaleeshiyaaMaqdooniyaa KaabaaMartinikuweeMasiriiMawuritaaniyaaMeeksiikooMoldoovaaMongoliyaaMontenegirooMontiseeratMoonaakooMoorishiyeesMoozaambikMorookooNaawuruuNaayijeeriyaaNamiibiyaaNeeppalNeewu KaaleedoniyaaNeewu ZilaandNeezerlaandNeezerlaandota KariibaanNiijerNikaraguwaaNoorweyOdoloota Fafo’eeOdoloota KuukOdoloota MaarshaalOdoloota SaaymaanOdoloota SolomoonOdoloota Varjiin AmeerikaaOdoloota Varjiin IngilizOmaanPaakistaanPaalestaayinPaanamaaPaaraguwaayPalaawuPapuwa Neewu GiiniiPeeruuPoolaandPoortaar RiikooPoorchugaalQoophiroosRaashiyaaRippaablika Afrikaa GidduugaleessaaRiyuuniyeenRoomaaniyaaRuwwandaaSaamowaSaan MariinooSahaaraa DhihaaSa’oo Toomee fi PrinsippeeSa’ud ArabiyaaSeenti Kiitsi fi NeevisSeenti LuushiyaaSeenti Viinsenti fi GiranadiinsiSeeraaliyoonSenegaalSerbiyaaSiint MaarteenSiisheelsSingaapoorSiri LaankaaSiwiidinSiwizerlaandSomaaliyaaSooriyaaSudaanSuriinaamTaanzaaniyaaTaayilaandTaayiwwanTajikistaanTarkiyeTiimoor-LeesteeTirinidan fi TobaagooTongaToogooTuniiziyaaTurkimenistaanTuvaluUgaandaaUzbeekistaanVaatikaan SiitiiVanuwaatuVeenzuweelaaVeetinaamXaaliyaanYamanYunaayitid KingidamYuraagaayYuukireenYuunaatid Arab EmereetZaambiyaaZimbaabuweeChaadChaayinaaCheechiyaChiilii Yoom eegaluuf karoorfattu? (dirqama miti)

Garee keessan galmeessaa